หากเปรียบตะวันออกกลางเป็นกระดานหมากรุกที่ขับเคี่ยวกันด้วยอำนาจ ทรัพยากร และอุดมการณ์ ความสัมพันธ์ระหว่าง "สหรัฐอเมริกา" และ "สาธารณรัฐอิสลามอีหร่าน" คงเป็นหนึ่งในเกมที่ตึงเครียด ยืดเยื้อ และคาดเดาตอนจบได้ยากที่สุดในหน้าประวัติศาสตร์โลกยุคใหม่

เพื่อทำความเข้าใจรากเหง้าของความบาดหมางที่ฝังลึก เราไม่สามารถมองเพียงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในหน้าข่าวปัจจุบันได้ แต่จำเป็นต้องหมุนเข็มทิศย้อนกลับไปในอดีต ลอกเปลือกแห่งความเกลียดชังออกทีละชั้น เพื่อสำรวจจุดเริ่มต้นที่ก่อให้เกิดรอยร้าวที่ไม่เคยผสานกันติด

(The Origins) - เมล็ดพันธุ์แห่งความระแวง

ความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ และอีหร่าน (หรือ "เปอร์เซีย" ในอดีต) ไม่ได้เริ่มต้นด้วยความเกลียดชัง ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 ชาวอิหร่านจำนวนมากมองสหรัฐฯ ในฐานะประเทศที่ไม่มีประวัติศาสตร์การล่าอาณานิคมในตะวันออกกลาง แตกต่างจากอังกฤษหรือรัสเซียที่พยายามแทรกแซงและกอบโกยผลประโยชน์จากดินแดนแห่งนี้ สหรัฐฯ ในเวลานั้นเปรียบเสมือน "มิตรผู้ทรงธรรม" ในสายตาชาวเปอร์เซีย แต่สถานการณ์ทุกอย่างกำลังจะเปลี่ยนไปตลอดกาลเมื่อโลกก้าวเข้าสู่ยุคสงครามเย็น

1. กลิ่นของ "ทองคำสีดำ" และสงครามเย็น

ในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 น้ำมันกลายเป็นเส้นเลือดใหญ่ที่หล่อเลี้ยงเศรษฐกิจโลกและเครื่องจักรสงคราม อีหร่านซึ่งครอบครองแหล่งน้ำมันมหาศาลตกอยู่ภายใต้การผูกขาดของบริษัท Anglo-Iranian Oil Company (AIOC) ซึ่งควบคุมโดยอังกฤษ ชาวอีหร่านรู้สึกว่าพวกตนถูกเอาเปรียบ ทรัพยากรของชาติถูกสูบออกไปเพื่อสร้างความมั่งคั่งให้ชาวตะวันตก ในขณะที่ประชาชนเจ้าของประเทศยังคงยากจน

ความคับแค้นใจนี้นำไปสู่การผงาดขึ้นของนักการเมืองชาตินิยมผู้มีวาทศิลป์ยอดเยี่ยม นามว่า มุฮัมมัด มูซัดเดก (Mohammad Mosaddegh)

2. วีรบุรุษผู้ถูกโค่นล้ม: จุดหักเหที่ไม่อาจย้อนกลับ (ปี 1951 - 1953)

ในปี 1951 มูซัดเดกได้รับเลือกตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีตามระบอบประชาธิปไตย นโยบายแรกและสำคัญที่สุดของเขาคือการ "ยึดกิจการน้ำมันกลับมาเป็นของรัฐ" (Nationalization of Iranian Oil) สร้างความโกรธแค้นให้กับรัฐบาลอังกฤษอย่างรุนแรง อังกฤษจึงตอบโต้ด้วยการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจและปิดล้อมทางทะเลเพื่อทำลายเศรษฐกิจของอีหร่าน

เมื่ออังกฤษไม่สามารถจัดการมูซัดเดกได้เพียงลำพัง จึงหันไปขอความช่วยเหลือจากสหรัฐอเมริกา โดยใช้ไพ่ใบสำคัญที่สุดในยุคนั้นคือ "ความกลัวคอมมิวนิสต์" อังกฤษโน้มน้าวประธานาธิบดีดไวต์ ดี. ไอเซนฮาวร์ ว่าหากปล่อยมูซัดเดกไว้ อีหร่านอาจตกเป็นเครื่องมือของสหภาพโซเวียต

ปฏิบัติการอาแจ็กซ์ (Operation Ajax): ในเดือนสิงหาคม ปี 1953 หน่วยสืบราชการลับของสหรัฐฯ (CIA) ร่วมมือกับหน่วยข่าวกรองของอังกฤษ (MI6) วางแผนและสนับสนุนการทำรัฐประหารโค่นล้มรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งของมูซัดเดก

การรัฐประหารครั้งนี้ประสบความสำเร็จ มูซัดเดกถูกจับกุม และสหรัฐฯ ได้นำ พระเจ้าชาร์ โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี (Mohammad Reza Pahlavi) กลับมามีอำนาจเบ็ดเสร็จอีกครั้ง

ผลกระทบทางจิตวิทยา: เหตุการณ์นี้คือ "บาปกำเนิด" ในสายตาชาวอีหร่าน เป็นครั้งแรกที่สหรัฐฯ เผยตัวในฐานะมหาอำนาจที่พร้อมทำลายประชาธิปไตยของชาติอื่นเพื่อผลประโยชน์ของตนเอง เมล็ดพันธุ์แห่งความหวาดระแวงได้ถูกหว่านลงในใจชาวอีหร่านอย่างเป็นทางการ

3. บัลลังก์นกยูงที่ถูกค้ำจุนด้วยดอลลาร์ และความดำมืดของ SAVAK

หลังจากปี 1953 พระเจ้าชาร์กลายเป็นพันธมิตรที่ใกล้ชิดที่สุดของสหรัฐฯ ในตะวันออกกลาง สหรัฐฯ ทุ่มเม็ดเงินมหาศาล อาวุธยุทโธปกรณ์ และการสนับสนุนทางการเมืองเพื่อค้ำจุนราชบัลลังก์ของพระองค์

พระเจ้าชาร์ดำเนินนโยบาย "การปฏิวัติขาว" (White Revolution) เพื่อปฏิรูปประเทศให้ทันสมัยตามแบบตะวันตก ทั้งการปฏิรูปที่ดิน ให้สิทธิสตรี และการพัฒนาอุตสาหกรรม แต่ในขณะเดียวกัน การพัฒนาเหล่านั้นกลับกระจุกตัวอยู่แค่ในกลุ่มชนชั้นนำ เกิดความเหลื่อมล้ำอย่างมหาศาล และวัฒนธรรมตะวันตกที่หลั่งไหลเข้ามาได้สร้างความไม่พอใจให้กับกลุ่มอนุรักษ์นิยมและนักบวชสอนศาสนา

ที่เลวร้ายไปกว่านั้น คือการกดขี่ผู้เห็นต่างทางการเมือง พระเจ้าชาร์ก่อตั้งหน่วยตำรวจลับที่โหดเหี้ยมชื่อว่า SAVAK (โดยได้รับความช่วยเหลือในการฝึกฝนจาก CIA และหน่วยมอสซาดของอิสราเอล) SAVAK จับกุม ทรมาน และสังหารนักศึกษา ปัญญาชน และนักการศาสนาที่ต่อต้านรัฐบาลนับพันคน

ในมุมมองของประชาชนชาวอีหร่าน... สหรัฐอเมริกาคือผู้สมรู้ร่วมคิดที่สนับสนุนทรราชให้กดขี่พวกเขา

4. ประกายไฟแห่งศรัทธา: การปฏิวัติอิสลาม (ปี 1979)

ความโกรธแค้นที่สะสมมานานกว่า 2 ทศวรรษรอเพียงวันระเบิด ผู้นำทางจิตวิญญาณที่ก้าวขึ้นมาเป็นศูนย์รวมใจของฝ่ายต่อต้านคือ อยาตุลเลาะห์ รูโฮลเลาะห์ โคไมนี (Ayatollah Ruhollah Khomeini) ซึ่งถูกเนรเทศออกนอกประเทศ โคไมนีใช้การส่งเทปคาสเซ็ตต์บันทึกเสียงคำสอนทางการเมืองและการศาสนาลักลอบเข้ามาในอีหร่าน ปลุกเร้าให้ประชาชนลุกฮือ

การประท้วงขยายวงกว้างขึ้นเรื่อยๆ จนในปี 1978 การนัดหยุดงานและการเดินขบวนของประชาชนนับล้านคนทำให้ประเทศเป็นอัมพาต แม้กองทัพจะใช้กำลังปราบปรามแต่ก็ไม่สามารถหยุดยั้งคลื่นมหาชนได้

ในเดือนมกราคม 1979 พระเจ้าชาร์ต้องหลบหนีออกนอกประเทศ และในเดือนกุมภาพันธ์ โคไมนีเดินทางกลับสู่อีหร่านท่ามกลางการต้อนรับของฝูงชนหลายล้านคน ระบอบกษัตริย์ที่ปกครองเปอร์เซียมานานกว่า 2,500 ปีล่มสลายลง อีหร่านถูกสถาปนาเป็น "สาธารณรัฐอิสลาม" (Islamic Republic) ที่มีผู้นำสูงสุดทางศาสนาเป็นผู้กุมอำนาจรัฐ

สหรัฐอเมริกา จากที่เคยเป็น "มหามิตร" ถูกโคไมนีขนานนามใหม่ว่าเป็น "ซาตานผู้ยิ่งใหญ่" (The Great Satan)

5. วิกฤตตัวประกัน 444 วัน: รอยแผลเป็นที่ไม่มีวันจาง

หากการรัฐประหาร 1953 คือบาดแผลในใจอีหร่าน เหตุการณ์ในปลายปี 1979 ก็คือบาดแผลฉกรรจ์ในใจของสหรัฐฯ เช่นกัน

เมื่อประธานาธิบดีจิมมี่ คาร์เตอร์ ของสหรัฐฯ อนุญาตให้พระเจ้าชาร์ที่กำลังล้มป่วยด้วยโรคมะเร็งเดินทางเข้ามารักษาตัวในอเมริกา ชาวอีหร่านโกรธแค้นอย่างมาก เพราะหวาดระแวงว่าสหรัฐฯ กำลังวางแผนทำรัฐประหารซ้ำรอยปี 1953 เพื่อนำพระเจ้าชาร์กลับมาสู่อำนาจ

วันที่ 4 พฤศจิกายน 1979 กลุ่มนักศึกษาหัวรุนแรงชาวอีหร่านได้บุกยึดสถานทูตสหรัฐฯ ในกรุงเตหะราน และจับนักการทูตและพลเมืองอเมริกัน 52 คนเป็นตัวประกัน พวกเขายื่นเงื่อนไขให้สหรัฐฯ ส่งตัวพระเจ้าชาร์กลับมาดำเนินคดีที่อีหร่าน

วิกฤตการณ์นี้กินเวลายาวนานถึง 444 วัน สหรัฐฯ พยายามใช้ทั้งการเจรจา การคว่ำบาตร และแม้กระทั่งปฏิบัติการทางทหารเพื่อช่วยเหลือตัวประกัน (Operation Eagle Claw) แต่ประสบความล้มเหลวอย่างสิ้นเชิง ภาพเฮลิคอปเตอร์ของกองทัพสหรัฐฯ ชนกันกลางทะเลทรายกลายเป็นความอัปยศครั้งใหญ่

แม้สุดท้ายตัวประกันจะได้รับการปล่อยตัวในเดือนมกราคม 1981 (ในวันที่ประธานาธิบดีโรนัลด์ เรแกน เข้ารับตำแหน่งพอดี) แต่ความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างสองประเทศได้ขาดสะบั้นลงอย่างเป็นทางการตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

จุดเริ่มต้นของความขัดแย้งนี้ ไม่ได้เกิดจากความแตกต่างทางศาสนาหรือวัฒนธรรมโดยเนื้อแท้ แต่เกิดจากการปะทะกันของคุณค่า ประวัติศาสตร์แห่งการแทรกแซง และความหวาดระแวง สหรัฐฯ มองอีหร่านเป็นรัฐที่อันตรายและละเมิดกฎหมายระหว่างประเทศจากการจับตัวประกัน ในขณะที่อีหร่านมองสหรัฐฯ เป็นจักรวรรดินิยมที่ทำลายประชาธิปไตยและสนับสนุนเผด็จการ

(Escalation) - เปลวเพลิงแห่งสงครามตัวแทนและเงานิวเคลียร์

เมื่อความสัมพันธ์ทางการทูตขาดสะบั้นลงหลังวิกฤตตัวประกัน 444 วัน สหรัฐอเมริกาและอีหร่านก็ก้าวเข้าสู่ยุคแห่งการเผชิญหน้าอย่างเต็มรูปแบบ แม้ทั้งสองมหาอำนาจจะพยายามหลีกเลี่ยงการทำสงครามโดยตรง (Direct War) ที่อาจนำไปสู่ความพินาศของทั้งสองฝ่าย แต่สมรภูมิแห่งความเกลียดชังกลับถูกระบายออกผ่าน "สงครามตัวแทน" (Proxy Wars) การคว่ำบาตรที่บีบคั้น และการแข่งขันทางยุทธศาสตร์ที่ทำให้ตะวันออกกลางลุกเป็นไฟ

1. สงครามอิหร่าน-อิรัก (1980-1988): ศัตรูของศัตรูคือมิตร

เพียงหนึ่งปีหลังการปฏิวัติอิสลาม ซัดดัม ฮุสเซน ผู้นำเผด็จการแห่งอิรัก ได้ฉวยโอกาสที่อีหร่านกำลังวุ่นวายภายใน ยกทัพบุกข้ามพรมแดนด้วยความหวังว่าจะยึดครองแหล่งน้ำมันและสกัดกั้นไม่ให้การปฏิวัติอิสลามลุกลามเข้ามาในประเทศตน

ในสายตาของสหรัฐฯ การหยุดยั้งระบอบของอยาตุลเลาะห์ โคไมนี คือเป้าหมายสูงสุด รัฐบาลสหรัฐฯ จึงเลือกสนับสนุนอิรักอย่างลับๆ ทั้งการให้ข้อมูลข่าวกรองผ่านดาวเทียม การสนับสนุนทางการเงิน และการเมินเฉยต่อการที่กองทัพซัดดัมใช้อาวุธเคมีสังหารทหารและพลเรือนชาวอีหร่านไปนับหมื่นคน

สงครามที่ยืดเยื้อถึง 8 ปี คร่าชีวิตผู้คนไปนับล้าน กลายเป็นเบ้าหลอมสำคัญที่สร้างความแข็งแกร่งและหล่อหลอมอุดมการณ์ของ "กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม" (IRGC) อีหร่านเรียนรู้บทเรียนราคาแพงว่า: ในเวทีโลก พวกเขาโดดเดี่ยว ไม่มีใครช่วยได้ และการพึ่งพาตนเองพร้อมกับสร้างแนวร่วมป้องกันนอกประเทศคือทางรอดเดียว

2. กำเนิด "อักษะแห่งการต่อต้าน" (Axis of Resistance)

เมื่อตระหนักว่ากองทัพตามแบบ (Conventional Army) ของตนไม่อาจเทียบชั้นกับแสนยานุภาพทางทหารของสหรัฐฯ และอิสราเอลได้ อีหร่านจึงเปลี่ยนยุทธศาสตร์ไปสู่การทำสงครามอสมมาตร (Asymmetric Warfare)

IRGC ได้จัดตั้งหน่วยรบพิเศษที่เรียกว่า "กองกำลังคุดส์" (Quds Force) ขึ้นมาเพื่อปฏิบัติการนอกประเทศโดยเฉพาะ เป้าหมายคือการติดอาวุธ ฝึกฝน และให้ทุนสนับสนุนกลุ่มติดอาวุธต่างๆ ทั่วตะวันออกกลาง เพื่อสร้างแนวป้องกัน (Forward Defense) และใช้เป็นเครื่องมือต่อรองอำนาจกับสหรัฐฯ เครือข่ายนี้ประกอบด้วย:

• ฮิซบอลเลาะห์ (Hezbollah) ในเลบานอน: พันธมิตรที่แข็งแกร่งและทรงพลังที่สุด ก่อตั้งขึ้นในช่วงทศวรรษ 1980 เพื่อต่อต้านการยึดครองของอิสราเอล

• กลุ่มฮามาส (Hamas) ในปาเลสไตน์: แม้จะเป็นมุสลิมซุนนี แต่อีหร่าน (ชีอะห์) ก็สนับสนุนเพื่อต่อกรกับอิสราเอล

• กบฏฮูตี (Houthis) ในเยเมน: เครื่องมือสำคัญในการปิดล้อมทะเลแดงและกดดันซาอุดีอาระเบีย (พันธมิตรหลักของสหรัฐฯ)

• กลุ่มติดอาวุธชีอะห์ในอิรักและซีเรีย: ซึ่งทวีความแข็งแกร่งขึ้นอย่างมากหลังสหรัฐฯ บุกโค่นล้มซัดดัม ฮุสเซน ในปี 2003 (ซึ่งกลายเป็นการเปิดทางให้อีหร่านเข้าไปขยายอิทธิพลในอิรักได้อย่างง่ายดาย)

ตะวันออกกลางทั้งภูมิภาคจึงกลายเป็นกระดานหมากรุกที่อีหร่านและสหรัฐฯ เดินหมากเฉือนคมกันผ่านตัวแทนเหล่านี้

3. ร่มเงาแห่งนิวเคลียร์: ข้ออ้างหรือภัยคุกคาม?

ความตึงเครียดยกระดับขึ้นไปอีกขั้นในช่วงต้นทศวรรษ 2000 เมื่อประชาคมโลกค้นพบว่าอีหร่านมีโครงการพัฒนานิวเคลียร์แบบลับๆ แม้อีหร่านจะยืนกรานว่าโครงการนี้มีไว้เพื่อสันติภาพ (การผลิตไฟฟ้าและการแพทย์) แต่สหรัฐฯ อิสราเอล และชาติตะวันตกต่างเชื่อมั่นว่าอีหร่านกำลังพยายามสร้าง "อาวุธนิวเคลียร์"

หากอีหร่านมีระเบิดนิวเคลียร์ ดุลอำนาจในตะวันออกกลางจะเปลี่ยนไปตลอดกาล สหรัฐฯ และสหประชาชาติจึงตอบโต้ด้วยการใช้มาตรการ "คว่ำบาตรทางเศรษฐกิจ" (Economic Sanctions) ที่รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ ตัดอีหร่านออกจากระบบการเงินโลก (SWIFT) และห้ามการส่งออกน้ำมัน ซึ่งเป็นเส้นเลือดใหญ่ของประเทศ ส่งผลให้เศรษฐกิจอีหร่านพังทลาย เงินเฟ้อพุ่งสูง ประชาชนเดือดร้อนอย่างหนัก

4. สันติภาพภาพลวงตา (JCPOA) และการฉีกสัญญา

ในปี 2015 ท่ามกลางความตึงเครียดที่ใกล้จะลุกลามเป็นสงคราม รัฐบาลสหรัฐฯ ภายใต้ประธานาธิบดี บารัก โอบามา ได้บรรลุข้อตกลงประวัติศาสตร์ร่วมกับมหาอำนาจโลกและอีหร่าน หรือที่เรียกว่า JCPOA (Joint Comprehensive Plan of Action) โดยอีหร่านยอมจำกัดโครงการนิวเคลียร์และให้ผู้ตรวจสอบระดับนานาชาติเข้าพื้นที่ แลกกับการยกเลิกมาตรการคว่ำบาตร

ดูเหมือนรอยร้าวจะเริ่มสมาน แต่แล้วในปี 2018 ประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ได้ตัดสินใจ "ถอนตัว" ออกจากข้อตกลงแต่เพียงผู้เดียว พร้อมรื้อฟื้นนโยบายคว่ำบาตร "กดดันขั้นสูงสุด" (Maximum Pressure) โดยให้เหตุผลว่าข้อตกลงเดิมอ่อนแอเกินไป และไม่ได้ครอบคลุมถึงการสนับสนุนกลุ่มก่อการร้ายของอีหร่าน

การกระทำนี้ทำลายความน่าเชื่อถือของสหรัฐฯ ในสายตาผู้นำอีหร่านอย่างย่อยยับ อีหร่านมองว่าสหรัฐฯ เป็นประเทศที่เชื่อถือไม่ได้และพร้อมจะหักหลังเสมอ พวกเขาจึงเริ่มกลับมาเสริมสมรรถนะยูเรเนียมอีกครั้ง

5. จุดเดือด: การลอบสังหาร กัสเซม โซไลมานี (2020)

ฟางเส้นสุดท้ายที่เกือบนำทั้งสองชาติเข้าสู่สงครามโลกเกิดขึ้นในวันที่ 3 มกราคม 2020 เมื่อสหรัฐฯ ใช้โดรนลอบสังหาร พลตรี กัสเซม โซไลมานี ผู้บัญชาการกองกำลังคุดส์ ขณะขบวนรถของเขาแล่นออกจากสนามบินในกรุงแบกแดด ประเทศอิรัก

โซไลมานีไม่ใช่แค่นายพล แต่เขาคือวีรบุรุษของชาติ เป็นมันสมองผู้วางแผนยุทธศาสตร์แกนนำอักษะแห่งการต่อต้านทั้งหมด และเป็นบุคคลที่ทรงอิทธิพลเป็นอันดับสองรองจากผู้นำสูงสุดของอีหร่าน

อีหร่านตอบโต้ด้วยการยิงขีปนาวุธถล่มฐานทัพอากาศ อัล-อาซาด (Ain al-Asad) ในอิรัก ซึ่งมีทหารอเมริกันประจำการอยู่ แม้จะไม่มีทหารสหรัฐฯ เสียชีวิต (เนื่องจากได้รับการเตือนภัยล่วงหน้า) แต่เหตุการณ์นี้คือ ครั้งแรกในรอบหลายสิบปีที่อีหร่านกล้าโจมตีกองทัพสหรัฐฯ โดยตรงและเปิดเผย

เส้นแบ่งแห่งความอดกลั้นได้ถูกข้ามไปแล้ว กฎการปะทะ (Rules of Engagement) ถูกเขียนขึ้นใหม่

(The Current State) - ระเบียบโลกใหม่, โดรนมรณะ และเปลวเพลิงที่ลุกลาม

หากยุคก่อนหน้านี้คือการต่อสู้ในเงามืด ปัจจุบันคือยุคที่ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐฯ และอีหร่านได้ถูกลากออกมาอยู่กลางแสงแดดแผดเผาของตะวันออกกลาง กฎเกณฑ์เดิมที่เคยยึดถือพังทลายลง และตัวแปรใหม่ๆ ได้เปลี่ยนให้ความขัดแย้งระดับทวิภาคี กลายเป็นชนวนเหตุที่อาจเขย่าระเบียบโลกทั้งใบ

1. 7 ตุลาคม 2023: พายุอัล-อักซอ และการขยับตัวของ "อักษะแห่งการต่อต้าน"

เหตุการณ์ที่เปลี่ยนโฉมหน้าตะวันออกกลางไปตลอดกาลคือวันที่ 7 ตุลาคม 2023 เมื่อกลุ่มฮามาส (Hamas) เปิดฉากโจมตีอิสราเอลครั้งใหญ่ที่สุดในรอบหลายสิบปี แม้สหรัฐฯ และหน่วยข่าวกรองตะวันตกจะประเมินว่า ผู้นำระดับสูงของอีหร่านอาจไม่ได้เป็นผู้ออกคำสั่งโจมตีครั้งนี้โดยตรง แต่มันเป็นไปไม่ได้เลยที่ฮามาสจะก่อเหตุระดับนี้ได้หากปราศจากเงินทุน อาวุธ และการฝึกฝนจากอีหร่านตลอดหลายปีที่ผ่านมา

เมื่ออิสราเอล (ซึ่งมีสหรัฐฯ หนุนหลังอย่างเต็มตัว) เปิดฉากสงครามกวาดล้างในฉนวนกาซา อีหร่านจึงใช้กลยุทธ์ "บีบพื้นที่รบ" โดยสั่งการให้เครือข่าย "อักษะแห่งการต่อต้าน" ขยับตัวเพื่อกดดันสหรัฐฯ และอิสราเอลให้ยุติสงคราม:

• ฮิซบอลเลาะห์ (เลบานอน): เปิดแนวรบทางตอนเหนือของอิสราเอลด้วยการยิงจรวดตอบโต้กันรายวัน บีบให้อิสราเอลต้องแบ่งกำลังทหาร

• กองกำลังชีอะห์ (อิรักและซีเรีย): พุ่งเป้าโจมตีฐานทัพสหรัฐฯ ในภูมิภาคด้วยโดรนและจรวดนับร้อยครั้ง จนนำไปสู่การเสียชีวิตของทหารอเมริกัน 3 นายในจอร์แดน (มกราคม 2024) ซึ่งบีบให้สหรัฐฯ ต้องส่งเครื่องบินทิ้งระเบิดตอบโต้กลับอย่างหนักหน่วง

2. วิกฤตทะเลแดง: เมื่อกบฏฮูตีท้าทายกองเรือมหาอำนาจ

หนึ่งในหมากที่ทรงพลังที่สุดของอีหร่านในสถานการณ์ปัจจุบันคือ กลุ่มกบฏฮูตี (Houthis) ในเยเมน ฮูตีประกาศสนับสนุนชาวปาเลสไตน์ด้วยการใช้อาวุธที่ได้รับการสนับสนุนจากอีหร่าน ทั้งโดรนกามิกาเซ่และขีปนาวุธต่อต้านเรือ โจมตีเรือพาณิชย์ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับอิสราเอลและชาติตะวันตกที่แล่นผ่านทะเลแดงและช่องแคบบับเอลมันเดบ

ผลกระทบนั้นมหาศาล เพราะนี่คือเส้นทางขนส่งสินค้ากว่า 12% ของโลก สหรัฐฯ ต้องตั้งกองกำลังเฉพาะกิจ Operation Prosperity Guardian และจับมือกับอังกฤษเพื่อเปิดฉากโจมตีทางอากาศถล่มฐานที่มั่นของฮูตีในเยเมน นี่คือการที่กองทัพสหรัฐฯ ต้องเปิดหน้าแลกหมัดกับตัวแทนของอีหร่านโดยตรง เพื่อปกป้องเส้นเลือดใหญ่ของเศรษฐกิจโลก

3. เส้นแดงที่ถูกข้าม: การโจมตีโดยตรงระหว่างอิสราเอลและอีหร่าน

กฎการปะทะที่ว่า "จะไม่โจมตีกันโดยตรง" ถูกฉีกทิ้งอย่างสมบูรณ์ในเดือนเมษายน 2024

• จุดชนวน: อิสราเอลทิ้งระเบิดใส่สถานกงสุลอีหร่านในกรุงดามัสกัส ประเทศซีเรีย สังหารนายพลระดับสูงของกองกำลังคุดส์ไปหลายนาย สำหรับอีหร่าน นี่คือการโจมตีดินแดนอธิปไตยของตน

• ปฏิบัติการสัญญาที่แท้จริง (Operation True Promise): ในคืนวันที่ 13 เมษายน 2024 อีหร่านสร้างประวัติศาสตร์ด้วยการเปิดฉากโจมตีอิสราเอล จากแผ่นดินอีหร่านโดยตรงเป็นครั้งแรก โดยส่งโดรนและขีปนาวุธกว่า 300 ลูกข้ามฟ้าตะวันออกกลาง แม้สหรัฐฯ อิสราเอล และชาติพันธมิตรอาหรับบางชาติจะช่วยกันสกัดกั้นไว้ได้เกือบทั้งหมด แต่นี่คือสัญลักษณ์ที่บ่งบอกว่า อีหร่านพร้อมที่จะข้าม "เส้นแดง" ทุกเส้นหากถูกต้อนให้จนมุม

ความตึงเครียดยังคงพุ่งสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องผ่านการลอบสังหารผู้นำฮามาสในกรุงเตหะราน และการที่อีหร่านระดมยิงขีปนาวุธเข้าใส่อิสราเอลอีกครั้งในเดือนตุลาคม 2024 ทำให้สหรัฐฯ ต้องเร่งส่งระบบป้องกันภัยทางอากาศระดับสูง (THAAD) พร้อมกำลังทหารอเมริกันเข้าไปในอิสราเอลเพื่อเตรียมรับมือสงครามใหญ่ที่อาจปะทุได้ทุกวินาที

4. พันธมิตรโลกตะวันออก: แกนนำระเบียบโลกใหม่ (New World Order)

ในขณะที่สหรัฐฯ พยายามใช้มาตรการคว่ำบาตรเพื่อ "โดดเดี่ยว" อีหร่านจากเวทีโลก อีหร่านกลับเลือกที่จะเดินหน้าสู่อ้อมกอดของมหาอำนาจขั้วตรงข้ามอย่าง รัสเซียและจีน

• ความเชื่อมโยงกับสงครามยูเครน: อีหร่านได้กลายเป็นผู้จัดหาอาวุธรายสำคัญให้รัสเซีย โดยเฉพาะ โดรนพลีชีพตระกูล Shahed ซึ่งรัสเซียนำไปใช้ถล่มโครงสร้างพื้นฐานในยูเครน การจับมือกันครั้งนี้ทำให้อีหร่านได้รับเทคโนโลยีทางทหารขั้นสูงจากรัสเซียเป็นการตอบแทน

• ท่อน้ำเลี้ยงจากจีน: จีนกลายเป็นผู้รับซื้อน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของอีหร่าน โดยไม่สนใจการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ช่วยต่อลมหายใจทางเศรษฐกิจให้กับรัฐบาลเตหะราน

• การรวมกลุ่มข้ามชาติ: อีหร่านก้าวเข้าเป็นสมาชิกองค์กรความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ (SCO) และกลุ่มเศรษฐกิจ BRICS อย่างเป็นทางการ นี่คือการส่งสัญญาณต่อสหรัฐฯ ว่า ขั้วอำนาจโลกกำลังเปลี่ยนไป และอีหร่านไม่ใช่รัฐโดดเดี่ยวอีกต่อไป

5. สนิมเกิดจากเนื้อใน: ความเปราะบางของระบอบ

อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางการแสดงแสนยานุภาพในเวทีโลก รัฐบาลอีหร่านกลับกำลังเผชิญกับ "สนิมที่เกิดจากเนื้อใน" เศรษฐกิจของประเทศบอบช้ำอย่างหนักจากมาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ อัตราเงินเฟ้อพุ่งสูงลิ่ว สกุลเงินเรียลอ่อนค่าเป็นประวัติการณ์ ประชาชนคนหนุ่มสาวต้องเผชิญกับความยากจนและการกดขี่

การเสียชีวิตของ มาห์ซา อามินี (Mahsa Amini) ในปี 2022 จากการถูกตำรวจศีลธรรมจับกุม นำไปสู่การประท้วงครั้งใหญ่ที่สุดนับตั้งแต่การปฏิวัติอิสลาม ประชาชนชาวอีหร่านจำนวนมากลุกฮือท้าทายอำนาจผู้นำสูงสุด แม้รัฐบาลจะปราบปรามอย่างโหดเหี้ยม แต่ความไม่พอใจนี้ยังคงคุกรุ่นราวกับภูเขาไฟที่รอวันปะทุ รัฐบาลสหรัฐฯ เองก็พยายามใช้สื่อและสงครามข่าวสารเพื่อสนับสนุนการเรียกร้องสิทธิเสรีภาพนี้ โดยหวังว่าการเปลี่ยนแปลงอาจจะเกิดขึ้นจากภายใน

สถานการณ์ปัจจุบันคือจุดตัดที่อันตรายที่สุด ความขัดแย้งของสหรัฐฯ และอีหร่านได้ขยายวงจากการเป็นเพียงประเด็นนิวเคลียร์และการเมืองในตะวันออกกลาง กลายเป็นการปะทะกันของขั้วอำนาจโลก (US/ตะวันตก vs. จีน/รัสเซีย/อีหร่าน) ทุกการขยับตัวของทั้งสองฝ่ายในวันนี้ ไม่ได้ส่งผลแค่ในเตหะรานหรือวอชิงตัน แต่ส่งแรงกระเพื่อมไปถึงสมรภูมิในยูเครน ราคาน้ำมันโลก และความอยู่รอดของเศรษฐกิจทั่วโลก

(The Future) - ทางแพร่งแห่งชะตากรรมและฉากทัศน์โลกที่พลิกผัน

เมื่อเรายืนอยู่บนขอบเหวของความขัดแย้งที่กินเวลาล่วงเลยมาหลายทศวรรษ คำถามที่สำคัญที่สุดไม่ใช่เรื่องที่ว่าใครเป็นผู้เริ่มก่อนอีกต่อไป แต่คือคำถามที่ว่า "มหากาพย์กระดานเลือดนี้จะไปสิ้นสุดที่ใด?" อนาคตของความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐอเมริกาและอีหร่านเปรียบเสมือนการเดินไต่ลวดสลิงที่ขึงตึงอยู่เหนือหุบเหวแห่งสงครามโลก โดยมีฉากทัศน์ (Scenarios) ที่เป็นไปได้ 4 ทิศทาง ซึ่งแต่ละเส้นทางล้วนมีราคาที่ต้องจ่ายอย่างมหาศาล

1: "สงครามในพื้นที่สีเทา" และการนองเลือดที่ยืดเยื้อ (The Perpetual Gray Zone)

นี่คือความเป็นไปได้ที่มีโอกาสเกิดขึ้นสูงที่สุดในระยะสั้นและระยะกลาง ทั้งสหรัฐฯ และอีหร่านต่างรู้ดีว่า "สงครามเต็มรูปแบบ" (All-out War) จะนำไปสู่ความพินาศของทั้งสองฝ่าย สหรัฐฯ ไม่อยากติดหล่มในตะวันออกกลางอีกครั้งเหมือนในอิรักหรืออัฟกานิสถาน ในขณะที่อีหร่านก็ตระหนักดีว่าโครงสร้างพื้นฐานของตนอาจถูกระเบิดจนราบคาบหากเปิดหน้าแลกโดยตรง

ดังนั้น อนาคตในฉากทัศน์นี้คือการรักษาสถานะ "ไม่สงบ แต่ไม่รบเปิดเผย" * สงครามไซเบอร์ (Cyber Warfare): จะทวีความรุนแรงขึ้น สหรัฐฯ และอิสราเอลจะพยายามเจาะระบบเพื่อทำลายโครงสร้างพื้นฐานทางนิวเคลียร์และเศรษฐกิจของอีหร่าน (เช่น สตักซ์เน็ตในอดีต) ขณะที่แฮกเกอร์อีหร่านจะโจมตีระบบธนาคาร โรงพยาบาล หรือระบบสาธารณูปโภคของชาติตะวันตก

• การเชือดเฉือนผ่านตัวแทน: อักษะแห่งการต่อต้านจะยังคงเดินหน้าก่อกวนผลประโยชน์ของสหรัฐฯ ทั้งการโจมตีเรือสินค้า โจมตีฐานทัพอเมริกันแบบประปราย และรักษาระดับความตึงเครียดในอิสราเอลเพื่อบีบให้สหรัฐฯ ต้องสิ้นเปลืองทรัพยากรในการป้องกัน

2: เส้นตายอาวุธนิวเคลียร์ (The Nuclear Breakout)

นี่คือฝันร้ายที่สุดของภูมิภาคตะวันออกกลาง เมื่อข้อตกลง JCPOA ล่มสลาย อีหร่านได้สะสมยูเรเนียมที่เสริมสมรรถนะในระดับสูงจนใกล้เคียงกับระดับที่สามารถสร้างหัวรบนิวเคลียร์ (Weapons-grade) ได้อย่างรวดเร็ว หากผู้นำสูงสุดของอีหร่านตัดสินใจข้ามเส้นแดง สั่งการให้ประกอบ "ระเบิดนิวเคลียร์ลูกแรก" โลกจะเข้าสู่ภาวะวิกฤตขั้นสูงสุดทันที

• การชิงโจมตีก่อน (Preemptive Strike): สหรัฐฯ และอิสราเอลประกาศชัดเจนมาตลอดว่าจะไม่มีวันยอมให้อีหร่านมีอาวุธนิวเคลียร์ หากมีข่าวกรองยืนยันว่าอีหร่านกำลังประกอบระเบิด การโจมตีทางอากาศขนานใหญ่เพื่อทำลายศูนย์วิจัยนิวเคลียร์ใต้ดินของอีหร่าน (เช่น ฟอร์โดว์ หรือ นาธานซ์) จะเปิดฉากขึ้นทันที

• โดมิโน่นิวเคลียร์: หากอีหร่านทำสำเร็จ ชาติมหาอำนาจในภูมิภาคอย่าง ซาอุดีอาระเบีย และ ตุรกี จะไม่ยอมน้อยหน้าและเร่งพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ของตนเอง นำไปสู่การแข่งขันสะสมอาวุธที่อันตรายที่สุดในโลก

3: การผลัดแผ่นดินและการพังทลายจากภายใน (Internal Collapse & Succession)

เวลาคือศัตรูตัวฉกาจของรัฐบาลเตหะราน ผู้นำสูงสุด อยาตุลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี มีอายุล่วงเลยเข้าสู่วัยชราภาพและมีปัญหาด้านสุขภาพ อนาคตของอีหร่านแขวนอยู่บนเส้นด้ายของ "การสืบทอดอำนาจ" * สุญญากาศทางอำนาจ: เมื่อคาเมเนอีถึงแก่อสัญกรรม จะเกิดการแย่งชิงอำนาจภายในระหว่างกลุ่มนักการศาสนาสายแข็งกร้าว และกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ซึ่งปัจจุบันกุมอำนาจทางเศรษฐกิจและการทหารไว้เบ็ดเสร็จ หาก IRGC ยึดอำนาจสำเร็จ อีหร่านอาจเปลี่ยนจาก "สาธารณรัฐอิสลาม" ไปสู่ "เผด็จการทหาร" เต็มรูปแบบ

• การลุกฮือของประชาชน: คนรุ่นใหม่ในอีหร่านที่เติบโตมาพร้อมกับอินเทอร์เน็ต มีทัศนคติที่แตกต่างจากคนรุ่นปฏิวัติปี 1979 อย่างสิ้นเชิง พวกเขาเบื่อหน่ายความยากจน กฎระเบียบทางศาสนาที่บีบรัด และการถูกตัดขาดจากโลกภายนอก หากการเปลี่ยนผ่านอำนาจเกิดความสะดุด อาจเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาให้เกิดการปฏิวัติจากประชาชน (Regime Change) ซึ่งสหรัฐฯ จะใช้กลไกทุกทางเพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงนี้

# 4: การเจรจาครั้งใหญ่และการจัดระเบียบใหม่ (The Grand Bargain)

แม้จะดูเป็นไปได้ยากที่สุดในสถานการณ์ปัจจุบัน แต่วิถีทางการทูตก็ยังไม่ตายสนิท หากผู้นำคนใหม่ของทั้งสหรัฐฯ และอีหร่านตระหนักว่าการต่อสู้มีราคาแพงเกินกว่าจะรับไหว อาจเกิดความพยายามในการรื้อฟื้นโต๊ะเจรจา

แต่ข้อตกลงในอนาคตจะไม่ใช่แค่เรื่องนิวเคลียร์อีกต่อไป สหรัฐฯ จะต้องการให้ข้อตกลงครอบคลุมถึงการหยุดยั้งโครงการขีปนาวุธ และการยุติการสนับสนุนกลุ่มก่อการร้าย ในขณะที่อีหร่านจะเรียกร้องการยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรทั้งหมดและรับประกันความอยู่รอดของระบอบ การจะบรรลุ "ข้อตกลงที่ครอบคลุม" เช่นนี้ได้ ต้องอาศัยการประนีประนอมระดับประวัติศาสตร์ ซึ่งต้องฝ่าฟันแรงต้านทานอย่างมหาศาลจากกลุ่มสายเหยี่ยว (Hawks) ภายในประเทศของทั้งสองฝ่าย

ภาคที่ 5: สิ่งที่กระทบ (The Impacts) - แรงกระเพื่อมถึงระดับโลกและชะตากรรมของมวลมนุษยชาติ

ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐอเมริกาและอีหร่าน ไม่เคยถูกจำกัดวงอยู่แค่พรมแดนของสองประเทศ หรือแม้แต่ในภูมิภาคตะวันออกกลาง ทุกการขยับหมากบนกระดานแห่งอำนาจนี้ ส่งคลื่นกระแทก (Shockwaves) ที่สั่นสะเทือนไปถึงกระเป๋าสตางค์ของคนธรรมดาบนถนนในยุโรป ชั้นวางสินค้าในเอเชีย และโต๊ะเจรจาของผู้นำทั่วโลก

นี่คือผลกระทบมหาศาล 4 มิติ ที่ทำให้รอยร้าวนี้คือตัวกำหนดชะตากรรมของโลกในศตวรรษที่ 21

1. เส้นเลือดใหญ่ทางเศรษฐกิจและ "ช่องแคบฮอร์มุซ" (The Chokehold on Global Energy)

ผลกระทบที่สัมผัสได้รวดเร็วและรุนแรงที่สุดคือ "ความมั่นคงทางพลังงาน" และ "ราคาสินค้า" ทั่วโลก

กุญแจสำคัญที่อีหร่านถือไว้คือ ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) ซึ่งเป็นจุดยุทธศาสตร์ทางทะเลที่แคบที่สุด และเป็นเส้นทางลำเลียงน้ำมันดิบกว่า 20% ของโลก หากความตึงเครียดกับสหรัฐฯ ยกระดับจนถึงขั้นแตกหัก และอีหร่านตัดสินใจใช้ทุ่นระเบิดหรือขีปนาวุธปิดกั้นช่องแคบนี้:

• ราคาน้ำมันจะพุ่งทะยาน: โลกจะเผชิญกับภาวะช็อกทางอุปทาน (Supply Shock) ราคาน้ำมันอาจพุ่งทะลุจุดสูงสุดในประวัติศาสตร์

• เงินเฟ้อและเศรษฐกิจถดถอย: ต้นทุนการขนส่งและภาคอุตสาหกรรมทั่วโลกจะดีดตัวขึ้นทันที นำไปสู่ภาวะเงินเฟ้อที่ควบคุมไม่ได้ และอาจฉุดกระชากเศรษฐกิจโลกให้เข้าสู่ภาวะถดถอยอย่างรุนแรง (Global Recession)

2. การเร่งปฏิกิริยา "สงครามเย็นขั้วใหม่" (The Catalyst for a Multipolar World)

นโยบาย "กดดันขั้นสูงสุด" ของสหรัฐฯ ที่มุ่งหวังจะโดดเดี่ยวอีหร่าน กลับสร้างผลลัพธ์แบบบูมเมอแรง มันกลายเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาให้อีหร่านต้องหันหลังให้ชาติตะวันตกอย่างถาวร และกระโจนเข้าสู่อ้อมกอดของ จีนและรัสเซีย อย่างเต็มตัว

• การท้าทายเปโตรดอลลาร์ (Petrodollar): อีหร่านและพันธมิตรกลุ่ม BRICS กำลังพยายามสร้างระบบการชำระเงินระหว่างประเทศใหม่เพื่อลดการพึ่งพาสกุลเงินดอลลาร์สหรัฐฯ (De-dollarization) ซึ่งหากทำสำเร็จ จะเป็นการบั่นทอนอำนาจทางการเงินที่สหรัฐฯ ใช้เป็นอาวุธมาตลอดหลายทศวรรษ

• การถ่ายเทเทคโนโลยีทางการทหาร: โดรนพลีชีพของอีหร่านที่ใช้ในสมรภูมิยูเครน แลกกับการที่รัสเซียส่งมอบเครื่องบินรบ Su-35 และระบบป้องกันภัยทางอากาศขั้นสูงให้อีหร่าน ทำให้ดุลอำนาจทางการทหารในตะวันออกกลางเปลี่ยนแปลงไปอย่างมีนัยสำคัญ

3. ตะวันออกกลาง: ภูมิภาคที่ถูกฉีกทึ้ง (The Shattered Middle East)

ตราบใดที่สหรัฐฯ และอีหร่านยังคงต่อสู้กันผ่าน "สงครามตัวแทน" (Proxy Wars) ประเทศที่ต้องจ่ายราคาแพงที่สุดคือชาติต่างๆ ในตะวันออกกลางที่ตกเป็นสมรภูมิ

• รัฐที่ล้มเหลว (Failed States): เลบานอน ซีเรีย และเยเมน กลายเป็นประเทศที่แหลกสลาย โครงสร้างพื้นฐานพังทลาย เศรษฐกิจล่มสลาย และเต็มไปด้วยกลุ่มติดอาวุธที่ได้รับการสนับสนุนจากภายนอก ประชาชนนับล้านต้องกลายเป็นผู้ลี้ภัย

• ความตึงเครียดที่ไม่มีวันดับ: การแข่งขันเพื่อเป็นผู้นำโลกมุสลิมระหว่าง อีหร่าน (ชีอะห์) และ ซาอุดีอาระเบีย (ซุนนี - พันธมิตรสหรัฐฯ) รวมถึงการที่อีหร่านตั้งเป้าหมายทำลายล้างอิสราเอล ทำให้ตะวันออกกลางจะเป็นดินแดนที่ไม่เคยหลุดพ้นจากฝันร้ายของสงคราม

4. โศกนาฏกรรมของชาวอีหร่าน (The Human Cost)

ภายใต้เกมการเมืองระดับโลก กลุ่มคนที่เจ็บปวดที่สุดคือ "ประชาชนชาวอีหร่าน" การคว่ำบาตรที่ยาวนานหลายทศวรรษทำให้ประเทศที่อุดมไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติและบุคลากรที่มีศักยภาพ ต้องตกอยู่ในสภาพเศรษฐกิจที่แร้นแค้น คนหนุ่มสาวจำนวนมากมองไม่เห็นอนาคต นำไปสู่ภาวะ "สมองไหล" (Brain Drain) ระดับวิกฤต ในขณะเดียวกัน รัฐบาลก็ยิ่งใช้ความเด็ดขาดและรุนแรงในการปราบปรามผู้เห็นต่างในประเทศ เพื่อรักษาอำนาจและความมั่นคงของระบอบเอาไว้ ทำให้สิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขั้นพื้นฐานถูกพรากไปอย่างน่าสลดใจ

ความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐอเมริกาและอีหร่าน คือหน้าประวัติศาสตร์ที่เต็มไปด้วย "โอกาสที่สูญเปล่าและความหวาดระแวงที่หยั่งรากลึก" จากความสัมพันธ์อันดีในอดีต ถูกทำลายด้วยการแทรกแซงทางการเมืองในปี 1953 (ปฏิบัติการอาแจ็กซ์) และถูกสลักทับด้วยแผลไฟไหม้จากการปฏิวัติอิสลามปี 1979 และวิกฤตตัวประกัน ทั้งสองชาติได้สร้าง "ปีศาจ" ขึ้นมาในจินตนาการของกันและกัน สหรัฐฯ มองอีหร่านเป็นรัฐสนับสนุนการก่อการร้ายที่มุ่งทำลายล้างตะวันตก ในขณะที่อีหร่านมองสหรัฐฯ เป็นจักรวรรดินิยมจอมอหังการที่ต้องการกดขี่พวกเขา

ตราบใดที่บาดแผลทางประวัติศาสตร์นี้ยังไม่ได้รับการชำระล้าง และโต๊ะเจรจายังคงถูกปกคลุมด้วยเงามืดของขีปนาวุธและโดรนสังหาร โลกทั้งใบก็ยังคงต้องกลั้นหายใจ และเฝ้ามองหมากรุกกระดานนี้ต่อไป... เพราะเมื่อใดก็ตามที่ผู้เล่นฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งตัดสินใจล้มกระดาน ผลกระทบของมันจะรุนแรงเกินกว่าที่ใครจะคาดเดา

 แหล่งอ้างอิง

Council on Foreign Relations – Timeline: U.S. Relations With Iran
https://www.cfr.org/timeline/us-relations-iran-1953-2026​

Reuters – U.S.-Iran relations from 1953 coup to 2020 commander killing
https://www.reuters.com/world/timeline-us-iran-relations-from-1953-coup-2020-commander-killing-2020-01-02/​

Wikipedia – Iran–United States relations
https://en.wikipedia.org/wiki/Iran–United_States_relations